Nagroda Nobla

Wyróżnienie przyznawane za wybitne osiągnięcia naukowe, literackie lub zasługi dla społeczeństw i ludzkości, ustanowione ostatnią wolą fundatora, szwedzkiego przemysłowca i wynalazcy dynamitu – Alfreda Nobla.

Każdy z laureatów otrzymuje złoty medal i dyplom honorowy. Nagroda Nobla ma także wymiar finansowy. Laureat otrzymuje znaczną kwotę pieniężną (dawniej 10 milionów koron szwedzkich, czyli około 4,5 miliona złotych, obecnie 8 milionów koron, czyli około 3,6 miliona złotych), aby mógł kontynuować swoje badania lub prace bez konieczności zabiegania o fundusze.

Corocznie, od 1901 r., są przyznawane Nagrody Nobla w następujących dziedzinach:

  1.     Fizyki, przez Królewską Szwedzką Akademię Nauk, za „najważniejsze odkrycie lub wynalazek w dziedzinie fizyki”,
  2.     Chemii, przez Królewską Szwedzką Akademię Nauk, za „najważniejsze odkrycie lub postęp w dziedzinie chemii”,
  3.     Fizjologii lub medycyny, przez Instytut Karolinska, za „najważniejsze odkrycie w dziedzinie fizjologii lub medycyny”,
  4.     Literatury, przez Akademię Szwedzką, za „wybitną pracę na rzecz idealistycznych tendencji”,
  5.     Pokojowa Nagroda Nobla, przez Norweski Komitet Noblowski, za „najlepszą pracę na rzecz braterstwa między narodami, likwidacji lub redukcji stałych armii oraz za udział i promocję stowarzyszeń pokojowych”.

Od 1968 r. Bank Szwecji przyznaje w dziedzinie ekonomii nagrodę, imienia Alfreda Nobla:

Nagroda Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii

Wtedy też zadecydowano, że nie będzie się zwiększać liczby dziedzin, w których są przyznawane te nagrody.

Nagrody Nobla przyznane obywatelom Polski:

  •     1924 – Władysław Reymont – w dziedzinie literatury
  •     1980 – Czesław Miłosz – w dziedzinie literatury
  •     1983 – Lech Wałęsa – Pokojowa Nagroda Nobla
  •     1996 – Wisława Szymborska – w dziedzinie literatury

Nagrody Nobla przyznane osobom, które nie miały polskiego obywatelstwa w momencie przyznania im nagrody, ale same uważały się za Polaków:

  •     1903 – Maria Skłodowska-Curie – w dziedzinie fizyki łącznie z Henri Becquerelem i Piotrem Curie
  •     1905 – Henryk Sienkiewicz – w dziedzinie literatury (poddany cara Rosji)
  •     1911 – Maria Skłodowska-Curie – w dziedzinie chemii (formalnie obywatelka Francji)
  •     1977 – Andrew Schally – w dziedzinie medycyny (obywatel USA, urodzony w 1926 w Wilnie)
  •     1995 – Józef Rotblat – Pokojowa Nagroda Nobla łącznie z ruchem Pugwash (formalnie obywatel Wielkiej Brytanii, urodzony w Warszawie)
  •     2007 – Leonid Hurwicz – w dziedzinie ekonomii (obywatel USA, ur. w Moskwie w polskiej rodzinie, wychowany w Warszawie, absolwent UW)

Laureaci literackiej nagrody Nobla:

  • 2017 – Kazuo Ishiguro
  • 2016 – Bob Dylan
  • 2015 – Swiatłana Aleksijewicz
  • 2014 – Patrick Modiano
  • 2013 – Alice Munro
  • 2012 – Mo Yan
  • 2011 – Tomas Gösta Tranströmer
  • 2010 – Mario Vargas Llosa
  • 2009 – Herta Müller
  • 2008 – Jean-Marie Gustave Le Clézio
  • 2007 – Doris Lessing
  • 2006 – Orhan Pamuk
  • 2005 – Harold Pinter
  • 2004 – Elfriede Jelinek
  • 2003 – John Maxwell Coetzee
  • 2002 – Imre Kertész
  • 2001 – Vidiadhar Surajprasad Naipaul
  • 2000 – Gao Xingjian
  • 1999 – Günter Grass
  • 1998 – José Saramago
  • 1997 – Dario Fo
  • 1996 – Wisława Szymborska
  • 1995 – Seamus Heaney
  • 1994 – Kenzaburo Oe
  • 1993 – Toni Morrison
  • 1992 – Derek Walcott
  • 1991 – Nadine Gordimer
  • 1990 – Octavio Paz
  • 1989 – Camilo José Cela
  • 1988 – Nadżib Mahfuz
  • 1987 – Josif Brodski
  • 1986 – Wole Soyinka
  • 1985 – Claude Simon
  • 1984 – Jaroslav Seifert
  • 1983 – William Golding
  • 1982 – Gabriel García Márquez
  • 1981 – Elias Canetti
  • 1980 – Czesław Miłosz
  • 1979 – Odyseas Elitis
  • 1978 – Isaac Bashevis Singer
  • 1977 – Vicente Aleixandre (1898-1984)
  • 1976 – Saul Bellow
  • 1975 – Eugenio Montale
  • 1974 – Eyvind Johnson, Harry Martinson
  • 1973 – Patrick White
  • 1972 – Heinrich Böll
  • 1971 – Pablo Neruda
  • 1970 – Aleksander Sołżenicyn
  • 1969 – Samuel Beckett
  • 1968 – Yasunari Kawabata
  • 1967 – Miguel Angel Asturias
  • 1966 – Shmuel Yosef Agnon, Nelly Sachs
  • 1965 – Michaił Szołochow
  • 1964 – Jean-Paul Sartre
  • 1963 – Giorgos (Jorgos) Seferis
  • 1962 – John Steinbeck
  • 1961 – Ivo Andrić
  • 1960 – Saint-John Perse
  • 1959 – Salvatore Quasimodo
  • 1958 – Borys Pasternak
  • 1957 – Albert Camus
  • 1956 – Juan Ramón Jiménez
  • 1955 – Halldór Kiljan Laxness
  • 1954 – Ernest Miller Hemingway
  • 1953 – Sir Winston Leonard Spencer Churchill
  • 1952 – François Mauriac
  • 1951 – Pär Fabian Lagerkvist
  • 1950 – Earl (Bertrand Arthur William Russell
  • 1949 – William Faulkner
  • 1948 – Thomas Stearns Eliot
  • 1947 – André Paul Guillaume Gide
  • 1946 – Hermann Hesse
  • 1945 – Gabriela Mistral
  • 1944 – Johannes Vilhelm Jensen
  • 1939 – Frans Sillanpää
  • 1938 – Pearl Buck
  • 1937 – Roger Martin du Gard
  • 1936 – Eugene Gladstone O’Neill
  • 1934 – Luigi Pirandello
  • 1933 – Iwan Bunin
  • 1932 – John Galsworthy
  • 1931 – Erik Axel Karlfeldt
  • 1930 – Sinclair Lewis
  • 1929 – Tomasz Mann
  • 1928 – Sigrid Undset
  • 1927 – Henri Bergson
  • 1926 – Grazia Deledda
  • 1925 – George Bernard Shaw
  • 1924 – Władysław Stanisław Reymont
  • 1923 – William Butler Yeats
  • 1922 – Jacinto Benavente
  • 1921 – Anatole France
  • 1920 – Knut Pedersen Hamsun
  • 1919 – Carl Friedrich Georg Spitteler
  • 1917 – Karl Adolph Gjellerup, Henrik Pontoppidan
  • 1916 – Carl Gustaf Verner von Heidenstam
  • 1915 – Romain Rolland
  • 1913 – Rabindranath Tagore
  • 1912 – Gerhart Johann Robert Hauptmann
  • 1911 – Count Maurice (Mooris) Polidore Marie Bernhard Maeterlinck
  • 1910 – Paul Johann Ludwig Heyse
  • 1909 – Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf
  • 1908 – Rudolf Christoph Eucken
  • 1907 – Rudyard Kipling
  • 1906 – Giosuè Carducci
  • 1905 – Henryk Sienkiewicz
  • 1904 – Frédéric Mistral, José Echegaray y Eizaguirre
  • 1903 – Bjørnstjerne Martinus Bjørnson
  • 1902 – Christian Matthias Theodor Mommsen
  • 1901 – Sully Prudhomme